• Arzu Eylül Yalçınkaya

Tasavvuf Perspektifinden Resilyans (Resilience) ve Bilinçli Farkındalık (Mindfulness)

Arzu Eylül YALÇINKAYA, “Tasavvuf Perspektifinden Resilyans (Resilience) ve Bilinçli Farkındalık (Mindfulness)”. Uluslararası Pozitif Psikoloji Kongresi, İstanbul, 2017.


Temelde insanın iki hali vardır. Birincisi, hadiselerin olumlu bir şekilde seyrettiği, nimete nail olduğu, günümüzün ifadesiyle pozitif durumları tecrübe ettiği haldir. İkincisi ise kişinin zorluklarla karşılaştığı, işlerin kendi iradesine ve isteklerine ters düştüğü, modern tabirle negatif durumları tecrübe ettiği dönemdir. Birinci halde kişi normal şartlarda mutlu hisseder, olumlu bakış açısına sahip olur ve olumlu tavırlar sergiler. İkinci halde ise kişinin yaşadığı zorluklara gösterdiği tavır, verdiği cevap, onun mücadele gücünü ve şahsiyetini ortaya koyar (Teasdale, 2011). Budist geleneğinden beslenmiş bilinçli farkındalık, hadiseleri olduğu gibi görüp buna meraklı ve yargısızca yaklaşmayı öğütler. Bu farkındalık insana, zorluklara dayanma gücünü yani rezilyansı verecek olan temel prensiptir (Berlin, 2013). Ancak bütün bunlara rağmen Budist öğretinin genel yaklaşımı eşyanın kendine has bir hakikati olmadığı yönündedir (emptiness) (Watson,1993). Bu her şeyin özünde hiç ve boş olduğu yaklaşımı, genelde insanı en verimli halinde işletildiğinde dahi dünya, içindekiler ve yaşadığı tecrübelere karşı pozitif bir algı seviyesine yükseltmez. Tasavvufi yaklaşım ise insanın ulaşacağı nihai durumun bu olmadığını savunur. Temelde İslam inancından beslenen Sufizm’e göre insanın karşılaştığı zorluklar beşeri anlamda bela ya da şer olarak nitelense de daha yüksek bir ontolojik mertebeden- tanrısal bakış açısı ile- değerlendirildiğinde bütünüyle hayırdır, iyiliktir. Zira hayır ya da şer denilen bütün zuhuratların kaynağı bir olan Allah’tır. Allah ise bütünüyle iyilik, güzellik olduğundan kuluna gönderdiği zorlukta yine onun hayrına, iyiliğine, gelişimine, kendini bilmesine vesile olan bir araç olacaktır. Bu bilgiye sahip olan kişi için karşılaştığı zorluk ya da bela tecrübe anında zor gelebilir. Fakat neticesinin kendi lehine olduğu inancı bireyi doğal olarak yüksek bir rezilyans/dayanıklılık(resilience) seviyesine çıkarır. Söz konusu gerçeği Sufiler çeşitli veciz ifadelerle dile getirmişlerdir. Sufilerce kullanılan, “asıl bela, belayı verenden gafil olmaktır” ve yine meşhur bir mesel olan “acıyı bal eyledik” cümleleri bir sufinin yaşadığı zorluğu aşma sürecinin en veciz ifadeleri olarak değerlendirilebilir. Burada sufi, bilinçli farkındalık(mindfulness) ve rezilyanstan beslenmenin ötesine geçer, şerrin içindeki hayrı, negatifin içinde gizli olan güzelliği keşfeder. Hakikatte ise bir sufi için her şey tekâmül içinde olduğundan tamamıyla zararlı ya da kötü olarak görülebilecek hiçbir şey yoktur. Yine sufi deyişiyle “Mutlak manada şer diye bir şey yoktur. Her şey hayır yolunda, iyilik yolunda bir derecedir” (Rifai, 2000). Dolayısıyla bireyin yapması gereken şey intibah (uyanık) halinde bulunmaktır. Mindfulness anlayışıyla da belirtilmek istenen bireyin içsel durum ve dış dünya farkındalığını geliştirmek ve böylelikle yaşadığı her tecrübeden tekamülüne katkıda bulunacak dersleri çıkarmasını sağlamaktır (Goldstein, 2013). Söz konusu tekâmül süreci tasavvufta seyr-i süluk olarak adlandırılır. Yetkinliği arzulayan birey tövbe ederek bir farkındalık durumuna geçer ve bundan sonra yaşadıklarını bu farkındalık ışığında yorumlar. Sırasıyla çeşitli idrak derecelerinden geçer ve neticede rıza makamına ulaşır. Sufi literatürde, rızaya giden yolda sırasıyla, sabır, tevekkül, mücahede, rıyazat, şükür ve rıza makamları tecrübe edilir (Yalçınkaya, 2016). Budist mindfulness anlayışından farklı olarak rıza makamı olanı olduğu gibi kabul etmenin ötesine geçer. Çünkü rıza makamında bulunan kişi bela, “bela” olarak görmekten kurtularak “bela”yı bir tür şükredilmesi gereken nimet olarak algılar.


Anahtar kelimeler: Tasavvuf, Rezilyans, Resilience, Bilinçli Farkındalık, Mindfulness Kaynakça

Berlin, Chris (2013). When Clouds Cover The Sun: Adversity and Supporting Spiritual Resilience, (essay, publishing pending).

Goldstein, Joseph (2013). Mindfulness: A Practical Guide to Awakening. Sounds True Publications.

Rifai, Kenan (2000). Sohbetler, Kubbealtı Yayınları.

Teasdale, John D., (2011). “How does mindfulness transform suffering? I: the nature and origins of dukkha”, Contemporary Buddhism, Vol. 12.

Watson, Burton (1993). The Lotus Sutra, Columbia University Press.

Yalçınkaya, Arzu Eylül (2016). İlk Dönem Klasik Eserlerinde Rıza Kavramı Üzerine (yayınlanmamış makale), Uludağ Üniversitesi.



2 views0 comments